Η ρυμοτομική απαλλοτρίωση αποτελεί τη διαδικασία με την οποία ιδιωτικά ακίνητα δεσμεύονται για τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων πρασίνου, οδών, πλατειών και άλλων κοινωφελών χώρων στο πλαίσιο του πολεοδομικού σχεδιασμού. Η δέσμευση επέρχεται με τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης της διοικητικής πράξης που εγκρίνει το ρυμοτομικό σχέδιο και χαρακτηρίζει τους κοινόχρηστους ή κοινωφελείς χώρους. Οι ιδιοκτήτες δικαιούνται αποζημίωση, την οποία όμως σε πολλές περιπτώσεις δεν λαμβάνουν επί δεκαετίες, με αποτέλεσμα τα ακίνητά τους να παραμένουν δεσμευμένα χωρίς να μπορούν να τα αξιοποιήσουν.
Ο νόμος 4759/2020 στοχεύει στη διευθέτηση των εκκρεμοτήτων με ακίνητα που δεσμεύτηκαν για κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους. Η ρυμοτομική απαλλοτρίωση αίρεται αυτοδικαίως εάν παρέλθουν δεκαπέντε έτη από την έγκριση του ρυμοτομικού σχεδίου ή πέντε έτη από την κύρωση της πράξης εφαρμογής. Η επανεπιβολή της απαλλοτρίωσης είναι δυνατή μόνο όταν σοβαροί πολεοδομικοί λόγοι επιβάλλουν τη διατήρηση του ακινήτου ως κοινόχρηστου ή κοινωφελούς χώρου. Ωστόσο, υπάρχει ερώτημα για τη δυνατότητα δεύτερης επανεπιβολής ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης υπό την ισχύ του νόμου 4759/2020, θέμα που έχει απασχολήσει το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους με τη γνωμοδότηση 62/2022.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό καθώς αφορά την ισορροπία μεταξύ του δημόσιου συμφέροντος για διατήρηση χώρων πρασίνου και της προστασίας του συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος της ιδιοκτησίας. Προβλέπεται η συμμετοχή του Πράσινου Ταμείου για να εξασφαλιστεί ότι οι Δήμοι έχουν τη δυνατότητα να καταβάλλουν τις αποζημιώσεις σε περίπτωση επανεπιβολής, ιδιαίτερα όταν η δέσμευση αφορά δημιουργία αστικού πρασίνου.
