Η απαλλοτρίωση ακινήτων για τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων αποτελεί βασικό εργαλείο πολεοδομικού σχεδιασμού στην Ελλάδα. Η ρυμοτομική απαλλοτρίωση κηρύσσεται με τη δημοσίευση του προεδρικού διατάγματος που εγκρίνει το ρυμοτομικό σχέδιο και αφορά τη δημιουργία οδών, πλατειών, κοινόχρηστων χώρων πρασίνου και χώρων αθλοπαιδιών. Το Σύνταγμα επιτρέπει τη στέρηση της ιδιοκτησίας μόνο για δημόσια ωφέλεια και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση που ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριούμενου.
Ο εξώδικος συμβιβασμός αποτελεί εναλλακτικό τρόπο προσδιορισμού της αποζημίωσης, σύμφωνα με το άρθρο 23 του νόμου 2882/2001 (Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων). Η κήρυξη αναγκαστικής απαλλοτρίωσης υπέρ δήμου λαμβάνει χώρα με σκοπό τη δημόσια ωφέλεια, βάσει των άρθρων 211-212 του νόμου 3463/2006, για την απόκτηση της απαιτούμενης έκτασης για την εκτέλεση συγκεκριμένου έργου. Η διαδικασία περιλαμβάνει την κήρυξη, τον καθορισμό αποζημίωσης και τη συντέλεση με την καταβολή ή παρακατάθεση του ποσού.
Ο νόμος 4759/2020 προβλέπει την αυτοδίκαιη άρση ρυμοτομικών απαλλοτριώσεων που δεν ολοκληρώθηκαν εντός συγκεκριμένων προθεσμιών, βάζοντας τέλος στην ταλαιπωρία ιδιοκτητών ακινήτων που δεσμεύτηκαν για χρόνια χωρίς αποζημίωση. Το ζήτημα της έγκαιρης αποζημίωσης παραμένει κρίσιμο, καθώς πολλοί δήμοι αντιμετωπίζουν οικονομική δυσπραγία που καθυστερεί την ολοκλήρωση των απαλλοτριώσεων.
