Η ρυμοτομική απαλλοτρίωση αποτελεί απαλλοτρίωση που επιβάλλεται επί ακινήτων κατά την έγκριση ρυμοτομικού σχεδίου με σκοπό να δημιουργηθούν επ' αυτών οι κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι. Σύμφωνα με το άρθρο 17 παράγραφος 5 του Συντάγματος, θα πρέπει να προηγηθεί η πλήρης αποζημίωση των θιγόμενων ιδιοκτησιών και μόνο μετά ο Δήμος μπορεί να καταλάβει το ακίνητο. Η διαδικασία περιλαμβάνει τη σύνταξη πράξης αναλογισμού αποζημίωσης, μέσω της οποίας καθορίζονται τα επιμέρους ρυμοτομούμενα τμήματα προς αποζημίωση, οι ιδιοκτήτες που θα το αποζημιώσουν και το μέτρο της επιβάρυνσης του καθενός από αυτούς.
Υπόχρεοι αποζημίωσης των ρυμοτομούμενων ακινήτων είναι οι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες και ο δήμος. Όταν πρόκειται για διάνοιξη ή διεύρυνση οδών η υποχρέωση αυτή ανάγεται στην αποζημίωση του τμήματος του ρυμοτομούμενου ακινήτου που αναλογεί σε ζώνη πλάτους 15 μέτρων, ενώ όταν πρόκειται για πλατείες σε ζώνη πλάτους 20 μέτρων. Σημαντικό είναι ότι απαγορεύεται να επιβαρύνονται οι παρόδιες ιδιοκτησίες κατά έκταση μεγαλύτερη του μισού της οικοδομήσιμης επιφάνειάς τους, ενώ το εμβαδόν που υπολείπεται επιβαρύνει τον δήμο.
Με τον νόμο 4759/2020 επήλθαν σημαντικές αλλαγές στο νομικό πλαίσιο των ρυμοτομικών απαλλοτριώσεων, με στόχο την αποσαφήνιση και απλοποίηση του νομικού πλαισίου. Η διαδικασία είναι ιδιαίτερα σημαντική για την υλοποίηση του πολεοδομικού σχεδίου των πόλεων και τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων όπως οδοί, πλατείες και χώροι πρασίνου.
